Emekli maaşındaki artışın gaz lambası fitilindeki fiyat değişimine göre yapıldığı iddiası

İDDİA: Enflasyon ve dolayısıyla da emekli maaşı gaz lambası fitilindeki fiyat değişiminden etkileniyor. Fitilin fiyatı 5,81 liradan 5,99 (ya da 6,5) liraya çıktı, emekli maaşına da bu kadar zam geldi.

YANLIŞ

Sosyal medyada yayılan bazı paylaşımlarda, gazyağı lambasının fitilinin TÜİK’in enflasyon oranlarını ve dolayısıyla emekli maaşına yapılan zam oranını etkilediği iddia edildi. Emekli maaşı zammının günümüzde kullanımı yaygın olmayan gazyağı lambası fitilindeki fiyat değişimine göre belirlendiği belirtilen paylaşımlarda, bu ürünün fiyatının 5,81 TL’den 5,99’a yükseldiği ifade edildi. Bazı paylaşımlarda ise yeni fiyatın 6,5 TL olduğu yazıldı.

Ancak iddia doğru değil. Gazyağı lambası fitili fiyatında, iddiadaki gibi bir değişim yok. Emekli maaşına yapılan zam da fitil fiyatındaki artıştan farklı. Gazyağı lambası fitili TÜİK’in enflasyon sepetinde bile değil; yani enflasyon ve maaş zamları bu ürünün fiyatından etkilenmiyor.

Emekli maaşına yapılan zam ve fitil fiyatı arasında bir ilişki yok

Sosyal medyada yayılan paylaşımların bir kısmında gazyağı lambası fitili fiyatının 5,81 TL’den 5,99 TL’ye, bazılarında ise yine aynı fiyattan 6,5 TL’ye çıktığı yazıyor. İddiayı incelemek için güncel fiyatları araştırdığımızda özelliklerine göre fiyatı 5 TL ila 40 TL arasında değişen pek çok fitil türü görüyoruz. İddiadaki fiyata en yakın ürün ise 2 santimetre genişliğindeki gazyağı lambası fitili. Bu ürün bir sitede şu an 4,62 TL’ye satılıyor, üründeki fiyat değişimini öğrenmek için Wayback Machine ile bir arama yaptığımızda aynı fitilin 27 Mayıs 2018’de 2,5 TL’ye satıldığını görüyoruz. 

Fitil satışı yapan başka bir sitede ise ürünün şu an yüzde 39 indirimli olarak 5,99 TL’ye satıldığını görüyoruz, bu ürünün 2016, 2017 ve 2019’daki satış fiyatı ise 4,99 TL imiş. Ürünü daha fahiş fiyatlara satan başka bir sitede ise şu an bir metre fitilin fiyatı 28,60 TL, beş metresinin fiyatı ise 24,74 TL; yani toptan alındığında metresi 5 TL’den daha az bir fiyata geliyor. Bu sitede ise 2019 yılında fitilin metresi 19 TL, 5 metresinin fiyatı ise 29 TL’ymiş. Yani gazyağı lambası fitilinin güncel satış fiyatı 5 TL bandında olsa da iddiadakiyle benzer bir fiyat değişiminden söz edemiyoruz.

Peki emekli maaşı zamları ve iddiadaki fiyatlar arasında bir ilişki kurulabilir mi?

Emekli maaşlarına sosyal medya paylaşımlarındaki fitil fiyatlarına göre bir zam yapılmış olsaydı 5,81 TL’den 5,99 TL’ye çıkan fitil fiyatına göre yüzde 3; 6,5 TL’ye çıkan fitil fiyatına göreyse yüzde 11 zam yapılmış olması gerekirdi. Oysa Haziran ayında açıklanan enflasyona göre TÜFE’de 2020 yılı Haziran ayında bir önceki aya göre yüzde 1,13, bir önceki yılın Aralık ayına göre yüzde 5,75 artış oldu. Bu durumda Bağ-Kur ve SSK emeklilerinin maaşlarına yüzde 5,75 zam yapılacak. Memurlara bu yılın ilk yarısında uygulanan toplu sözleşme doğrultusunda maaşlara yüzde 4 artış yapılmıştı, aradaki yüzde 1,75’lik fark da memur ve memur emeklilerinin maaşlarına yansıtılacak. Yani bu enflasyon ve zam oranları da incelediğimiz iddiadaki oranlarla uyuşmuyor.

Gaz yağı lambası fitili TÜİK sepetinde yok

Genel olarak mal ve hizmetlerin fiyatlarının artması olarak tanımlanan enflasyon, Üretici ve Tüketici Fiyat Endeksi olarak iki farklı endeksle ölçülüyor. Fiyatlar genel düzeyindeki değişimin hesaplanması için bir sepet oluşturuluyor ve bu sepetteki ürünlerin fiyat değişimi hesaplanıyor. TÜFE hesaplamalarında uluslararası karşılaştırmaların yapılabilmesi için “Amaca Yönelik Bireysel Tüketim Sınıflaması” (COICOP) dikkate alınıyor. TÜİK her yıl yaptığı Hanehalkı Bütçe Anketi’ne göre tüketilen ürünlerin hanelerin bütçesindeki ağırlığını hesaplayarak bu sepeti güncelliyor. 2020 yılında da güncellenen sepette 418 madde ve 897 madde çeşidi yer alıyor. Her ay 28 bin 19 iş yeri ve 4 bin 274 konuttan 553 bin 64 fiyat derleniyor. 12 ana harcama grubunun ise her birinin ağırlığı farklı. Yani tek bir madde çeşidindeki fiyat değişimi enflasyonu kayda değer oranda etkilemiyor. Ağırlığı en yüksek olan grup ise gıda ve alkolsüz içecekler. 2020’de 2019’dan farklı olarak aspiratör ve fotoğraf makinası sepetten çıkmış, yerine davlumbaz ve çocuk taytı girmiş.

TÜFE sepetindeki ürünler ve fiyat değişimlerine TÜİK’in veritabanından ulaşmak mümkün. Güncel TÜFE sepetinde gazyağı lambası fitili bulunmuyor. TÜİK veritabanından derlediğimiz 2011-2020 yılları arası TÜFE sepeti ve fiyat değişimleri dökümanında da gazyağı lambası fitiline rastlanmıyor.

Sonuç olarak iddia doğru değil. TÜİK’in enflasyon sepetinde bile bulunmayan gazyağı lambası fitili emekli maaşı zammını etkilemiyor. Fitildeki fiyat değişimi ve emekli maaşı zammı da öne sürüldüğü gibi değil. Paylaşımlar bu hâliyle yanlış bilginin en yaygın yedi türünden uydurmaya örnek gösterilebilir.

Kaynaklar

Gaz yağı lambası fitili 2020 fiyatları

Yeni Bit Pazarı, Gaz yağı lambası fitili, 13 Temmuz 2020

Yeni Bit Pazarı, Gaz yağı lambası fitili, 27 Mayıs 2018

Mum ve mum, Gaz yağı lambası fitili, 13 Temmuz 2020

Mum ve mum, Gaz yağı lambası fitili, 28 Mayıs 2016

Mum ve mum, Gaz yağı lambası fitili, 13 Haziran 2017

Mum ve mum, Gaz yağı lambası fitili, 25 Ağustos 2019

Sonay Bakırcılık, Gaz yağı lambası fitili, 13 Temmuz 2020

Sonay Bakırcılık, Gaz yağı lambası fitili, 14 Nisan 2019

TÜİK, Tüketici Fiyat Endeksi, Haziran 2020, 3 Temmuz 2020

Kamu-Sen, Enflasyona endeksli maaş zammı kamu çalışanlarını zarara uğratıyor, 3 Temmuz 2020

QNB, Enflasyon Nedir?

Mahfi Eğilmez’in kişisel blogu, Enflasyon Düştü mü?, 6 Mart 2019

Anadolu Ajansı, Enflasyon sepeti güncellendi, 3 Şubat 2020

Birgün, TÜİK enflasyon sepetini güncelledi, 3 Şubat 2020

TÜİK veritabanı

Drdatastats, 2020 Yılı TÜİK Enflasyon Sepeti

2011-2020 TÜFE sepeti fiyat değişimi

İddia hakkında hazırladığımız analizi sonuna kadar okuduğunuz için teşekkürler. Okuduğunuz bu analizi daha fazla kişiye ulaştırabilmek, daha çok iddiayı daha kısa zamanda inceleyebilmek için bizi Patreon sayfamızdan destekleyebilirsiniz. 

Kaynaklar

Gaz yağı lambası fitili 2020 fiyatları

Yeni Bit Pazarı, Gaz yağı lambası fitili, 13 Temmuz 2020

Yeni Bit Pazarı, Gaz yağı lambası fitili, 27 Mayıs 2018

Mum ve mum, Gaz yağı lambası fitili, 13 Temmuz 2020

Mum ve mum, Gaz yağı lambası fitili, 28 Mayıs 2016

Mum ve mum, Gaz yağı lambası fitili, 13 Haziran 2017

Mum ve mum, Gaz yağı lambası fitili, 25 Ağustos 2019

Sonay Bakırcılık, Gaz yağı lambası fitili, 13 Temmuz 2020

Sonay Bakırcılık, Gaz yağı lambası fitili, 14 Nisan 2019

TÜİK, Tüketici Fiyat Endeksi, Haziran 2020, 3 Temmuz 2020

Kamu-Sen, Enflasyona endeksli maaş zammı kamu çalışanlarını zarara uğratıyor, 3 Temmuz 2020

QNB, Enflasyon Nedir?

Mahfi Eğilmez’in kişisel blogu, Enflasyon Düştü mü?, 6 Mart 2019

Anadolu Ajansı, Enflasyon sepeti güncellendi, 3 Şubat 2020

Birgün, TÜİK enflasyon sepetini güncelledi, 3 Şubat 2020

TÜİK veritabanı

Drdatastats, 2020 Yılı TÜİK Enflasyon Sepeti

2011-2020 TÜFE sepeti fiyat değişimi